Joseph Jagger: mũbango wa rureti Monte Carlo
Mũndũ wa nguo wa Yorkshire, ithiũrũrũki iria ciatongoragia namba imwe, na ng'ano ĩrĩa yacabirwo mbere mĩaka mĩrongo ĩĩrĩ thutha.

Joseph Hobson Jagger (1830–1892), mwonjorithia wa nguo kuuma hakuhĩ na Bradford, kuugagwo nĩ aahootire ta £80,000 Monte Carlo hakuhĩ na 1880 na ũndũ wa kwandĩkithia mĩico ya ithiũrũrũki na kũbeti namba iria ciaumagĩra kaingĩ mũno. Gũtirĩ rĩandĩko rĩa ngathiti kana rĩa kasino rĩa ũhootani ũcio rĩtigarĩte. Ng'ano ĩyo yĩhocetie ibuku rĩa 1901, ng'ano cia nyũmba yake na kĩhingũro kĩa kĩheo kĩandĩkĩtwo 1884.
Ũrĩa maandĩko monanagia
Joseph Hobson Jagger aaciarirwo 2 Mwerĩ wa Kenda 1830 kũu Shelf, gatagatĩ ka Bradford na Halifax. Nĩ aahikirie Matilda Townend arĩ na mĩaka mĩrongo ĩĩrĩ na makĩgĩa na ciana inya. Aarutire wĩra wa wonjoria wa nguo matukũ mothe ma muoyo wake: ta mũrũgamĩrĩri wa nyũmba ya indo, ta mũgwatanĩri wa kĩganda kĩrĩa gĩathondekaga ndigi cia warp, ta mũrĩkia wa nguo Manchester. Ngumi ya andũ ya 1861 ĩmwĩtaga mũrũgamĩrĩri wa wonjoria wa ndigi na nguo na wĩra wake wa 1881 ũkamwĩta mũthondeki wa indo. Gũtirĩ rĩandĩko rĩmwĩtaga engineer. Kiugo kĩu, na “mechanic”, ciumĩte mabuku-inĩ ma ũhoro wa Monte Carlo.
Mwerĩ wa Kana 1860 wonjoria wake wa Manchester nĩ waremirwo, na London Gazette ĩkĩmwandĩka gatagatĩ-inĩ ka arĩa maarĩ na thiirĩ matangĩrĩha arĩa maagĩrĩirwo nĩ kũiguo Lancaster Castle. Mwana wake mũnini aarĩ na mĩaka ĩĩrĩ. Mwandĩki wa ũhoro wa ũtũũro wake Anne Fletcher, mũirĩtu wa rũciaro rwake rwa kũraya na mũthuthuria wa ũhoro wa tene, nĩ onire mamenyithia macio na akĩona atĩ nyũmba yake o na rĩu yarĩhaga thiirĩ mĩaka ikũmi na ĩtano thutha. Ndaanona gũthirwo nĩ mbeca na watho 1880 kana 1881, o na gũtuĩka ngathiti nyingĩ thutha-inĩ nĩ ciagwetete ũguo.
Ng'ano ta ũrĩa yacabirwo mbere
Ũhoro wa mbere nĩ wa Victor Bethell, Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play (1901). Bethell amwĩtaga “Jaggers”, mũndũ wa Yorkshire na mechanic wa wĩra, na ndaheanaga rĩĩtwa rĩa mbere kana mwaka. Kũringana na ng'ano yake Jaggers nĩ aandĩkire arani ithathatũ, akĩmaikaria metha-inĩ ngũrani nĩguo mandĩke o namba mũthenya wothe, na thutha wa mweri ũmwe akĩona kĩhooto gĩthiũrũrũki-inĩ o gĩothe. We na andũ ake nĩ maahootire £120,000. Kasino nĩ yambĩrĩirie gũthamia ithiũrũrũki kuuma metha ĩmwe nginya ĩrĩa ĩngĩ o ũtukũ, na Jaggers agĩcimenyaga na ũndũ wa ũrũri mũnini, kĩronda kana kamenyithia rangi-inĩ. Nĩ aaũrirwo nĩ £40,000 cia mbeca cia ũhootani na akĩthiĩ na ta £80,000, iria na thogora wa francs 25 harĩ pound hĩndĩ ĩyo nĩ francs milioni igĩrĩ. Mwaka ũmwe Bethell aheanaga nĩ atĩ maũndũ macio mothe meekĩkire “mĩaka makĩria ya mĩrongo ĩĩrĩ mĩhetũku”.
Bethell aandĩkaga mĩaka mĩrongo ĩĩrĩ thutha wa ũndũ ũcio na ndagwetaga mũira o na ũmwe. Fletcher nĩ aacarĩirie ngathiti cia kũu, cia bũrũri na cia mabũrũri ma nja na ndaigana kuona ũhoro wa ũhootani ũcio, na rĩrĩa ithe aandĩkĩire kasino nĩ eerirwo atĩ maandĩko mayo ma ihinda rĩu nĩ maaniinĩtwo.
Ũrĩa ng'ano yakũrire
O mwandĩki wa thutha nĩ aongereire ũndũ, na maũndũ macio moongererwo nĩmo andũ aingĩ mooĩ.
Hĩndĩ ĩrĩa aarĩ kuo
Fletcher aigaga gũthiĩ kwa mbere 1880 kana 1881 kũringana na ũira ũmwe na ũmwe ĩna. Jagger ndarĩ nyũmba-inĩ yake ngumi-inĩ ya andũ ya Mwerĩ wa Kana 1881, kũrĩa mũtumia wake andĩkĩtwo ta mũnene wayo. Rĩandĩko rĩa Mwerĩ wa Inyanya 1881 rĩmũgwetaga 6 Greaves Street, Bradford, nyũmba ĩrĩa aagũrire mwaka ũcio, na Mwerĩ wa Ikũmi nĩ aandĩkire wĩra wa mũndũ ũrĩ na indo. Ũira wa kana nĩ kĩndũ kĩmwe kĩrĩa gĩtigarĩte, kĩhingũro kĩa kũririkana kĩrĩ mbokisi-inĩ ya kĩheo, kĩigĩtwo nyũmba-inĩ yake. Ciugo iria ciandĩkĩtwo igũrũ rĩakĩo, kuuma kũrĩ “arata na arĩa mamwendete”, ciaragia ũhootani wake rureti-inĩ akĩhiũhana na banki ya Monte Carlo “ihinda rĩa mĩaka ĩna”, na kĩandĩkĩtwo 1 Mwerĩ wa Gatano 1884.
Fletcher athomaga ũguo ta mathiĩ maingĩ gatagatĩ ka 1880 na 1884, ti kiumia kĩmwe. Ihinda rĩrĩa aaroragia, na ihinda rĩrĩa aathakire, rĩtiandĩkĩtwo handũ o hothe.
Nũ wathiire nake
Arani ithathatũ a Bethell matirĩ na ũira, na Fletcher onanagia atĩ nyũmba ĩyo yarĩ na metha inya kana ithano tu cia rureti hĩndĩ ĩyo. Ng'ano ĩmwe ya nyũmba yake, ĩrĩa yandĩkirwo nĩ mũrata woonete marũa marĩa maaniinirwo thutha, nĩ atĩ mũrũ wake wa mbere Alfred nĩ aathiire nake. Fletcher ongagĩrĩra mũrũ wa mũrũ wa nyina, Oates Jagger, mũtwarithia wa mũcinga, nĩ ũndũ wa ũtonga wake wa thutha ũtaataarĩirwo; ũcio nĩ mwĩciria wake. Rũhonge rũngĩ rwa nyũmba hĩndĩ ciothe rwaugaga atĩ aathiire na mũnene wa aruti wĩra ake. Mbeca cia rũgendo nĩ ciakombirwo kuuma kũrĩ andũ a nyũmba, na ũmwe wao, mũrũ wa mama, agwetagwo atĩ nĩ aacookeirio.

Kĩrĩa kasino yekire
Gũkũ o naho Bethell nĩwe kĩhumo kĩa mbere. Oigaga atĩ kasino yambĩrĩirie na kũgarũrana ithiũrũrũki kuuma metha ĩmwe nginya ĩrĩa ĩngĩ o ũtukũ, na rĩrĩa ũguo waremirwo ĩgĩtũma mũndũ kambuni ya Paris ĩrĩa yacithondekaga. Kambuni ĩyo nĩ yathondekire ithiũrũrũki njerũ irĩ na thingo ingĩthamio, nĩguo kanyũmbaindoKanyũmbaKamwe ka tũnyũmba 37 tũrĩ na namba rota-inĩ. Ningĩ metagwo: slot, cup.Thoma wothe → karĩa kaarũgamaga ũrũngĩrĩrio wa therogĩthiũrũrũkiTheroKanyũmba kamwe ka rangi wa matu karĩa gatahumbagĩrwo nĩ beti o na ĩmwe ya marĩhi maigana, ya dazeni kana ya koramu; nĩkĩo kĩrehi kĩa uumithio wa kasino. Ningĩ: thero ĩmwe, 0.Thoma wothe → mũthenya ũmwe no karũgame handũ hangĩ mũthenya ũrĩa ũrũmĩrĩire. Polovtsoff, ũrĩa warĩ mũnene wa International Sporting Club Monte Carlo mĩaka-inĩ ya 1930, oigaga o ũguo: ithiũrũrũki njerũ irĩ na icunjĩ ingĩgarũranio, ikĩbuthanagio o mũthenya. Ithiũrũrũki cia tene nĩ ciagarũrirwo, ti gũthondekwo.
Kũrora o gĩthiũrũrũki rũciinĩ na kĩndũ kĩa gũthima kũiganana nĩ ũhoro ũrĩ na ũira mwega. Adolphe Smith nĩ aakuonire hakuhĩ na 1912, na Polovtsoff nĩ agũtaarĩirie 1937. Gũtirĩ o na ũmwe wao uugaga atĩ kwambĩrĩirie na Jagger, na gũtirĩ rĩandĩko rĩa kasino rĩnyiitithanagia o na ũmwe wa mawatho macio nake.

Ũrũmbĩrĩri wagĩrĩirwo nĩ gũkorwo ũrĩ mũnene atĩa
Mũbango wa rureti wa Joseph Jagger, ta ũrĩa ng'ano yugaga, warĩ gũkũbeti namba iria gĩthiũrũrũki gĩtongoragia, na ũguo ũheaga baita o thutha wa gũkĩra mũhaka. Beti ya namba ĩmwebetiNamba ĩmweNamba o ĩmwe, marĩhi 35:1.Thoma wothe → ĩrĩhaga 35 kwa 1, nĩ ũndũ ũcio namba yagĩrĩirwo nĩ kũhoota makĩria ma rĩmwe harĩ mĩthiũrũrũko 36 nĩguo beti harĩ yo ĩgĩe na baita. Gĩthiũrũrũki-inĩ kĩa kĩhooto kĩa thero ĩmwe ĩhootaga rĩmwe harĩ 37.
Reke tuuge arani nĩ maandĩkire gĩthiũrũrũki kĩmwe mweri ũmwe na mĩthiũrũrũko 500 o mũthenya: mĩthiũrũrũko 15,000. Namba ya kĩhooto yangiumĩra ta maita 405, kwongerera kana kũnyihia 20. Namba ĩrĩa yaumĩra maita 465 yangĩkorwo ĩrĩ mbere na “kwongerera kana kũnyihia” icio ithatũ, ũndũ ũrĩa mũnyaka wiki ũtakoragwo ũgĩĩka. Namba ta ĩyo ĩhootaga ta rĩmwe harĩ mĩthiũrũrũko 32, na beti harĩ yo ĩheanaga baita ya 11.6%: cipumbecaCipuKĩndũ kĩonanagia mbeca ciathimĩtwo, kĩigagwo ramani-inĩ ya metha nĩguo ũbeti. Ningĩ: check.Thoma wothe → 36 igacooka harĩ o 32.3 iria ciabetetwo. Mweri ũmwe wa gũtara na wĩkindĩrio nĩ ũiganĩte kuona ũgũri ta ũcio, na ndũiganĩte kuona ũrĩa mũnini mũno. Mĩthiũrũrũko 500 o mũthenya nĩ mwĩciria nĩ ũndũ wa hithabu; gũtirĩ mũndũ wandĩkire ũrĩa metha icio ciarutaga wĩra na ihenya.
Thutha ũcio
Jagger ndaagũrire nyũmba nene ya ũtonga. 1881 nĩ aagũrire 6 Greaves Street kũu Little Horton, Bradford, na mĩaka-inĩ ta ikũmi ĩrĩa yarũmĩrĩire, kũringana na ũtari wa Fletcher, nyũmba ciakanĩrĩirie ta mĩrongo ĩtatũ na igĩrĩ hakuhĩ, iria ciakombagĩrwo kana igaikarwo nĩ andũ a nyũmba yake. We etĩkĩtie atĩ nĩ aaheire andũ arĩa eerĩ maathiire nake ta gĩcunjĩ kĩmwe harĩ ithatũ kĩa mbeca icio. Gũtirĩ kĩonereria atĩ nĩ aamenyithirie ũhootani ũcio kũrĩ andũ. Nĩ aakuĩrĩire 25 Greaves Street 25 Mwerĩ wa Kana 1892, arĩ na mĩaka 61; rĩandĩko rĩa gĩkuũ rĩgwetaga mũrimũ wa cukari. Athikĩtwo Bethel Chapel kũu Shelf, hakuhĩ na harĩa aaciarĩirwo. Thogora wa indo ciake ciothe warĩ £1,710.
Rwĩmbo
“The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo” rwainirwo mbere 1892, mwaka ũrĩa Jagger aakuire, na nyũmba yake ihinda iraya nĩ yetĩkagia atĩ rwaragia ũhoro wake. Rũtiarĩ ũguo. Fred Gilbert nĩ aarũandĩkire thutha wa mũhari wa ũhootani wa Charles Wells wa 1891, ũrĩa waiyũrire ngathiti (rora The Man Who Broke the Bank). Charles Kingston nĩ oigire o ũguo 1925: ngumo ĩyo yathiire kũrĩ mũheenania ũrĩa wokire thutha wa mũndũ ũcio wa Yorkshire.
Ciũria
Hihi nĩ aahootire mbeca nyingĩ: kĩhingũro kĩa nyũmba yake kĩa 1884, kũgũra nyũmba gwake na mĩtũkĩ na ũhoro wa Bethell ciothe ciĩrekagĩrĩra ho. Mũigana wa mbeca, arani ithathatũ na namba kenda itingĩtĩkĩrĩka na ma.
Fletcher oigaga o atĩ athuthuria a mĩhĩrĩga nĩ moigĩte no gũkorwo kwarĩ na ũtũũrano wa kũraya. Gũtirĩ mũhari wa njiarwa ũrumbũrĩtwo.
Thogora wa indo ciake ciothe warĩ £1,710. Hĩndĩ ĩyo, kũringana na ũhoro wa Fletcher, mbeca nĩ ciathiĩte nyũmba-inĩ na iheo kũrĩ andũ a nyũmba yake.
Gĩa gũtheka

Ũhootani ũcio watigire kĩhingũro na mũhari wa nyũmba. Ũhoro ũngĩ wokire thutha.
Kũrĩa ũhoro uumĩte
- Fletcher, A. From the Mill to Monte Carlo.
- Fletcher, A. “The true story of the man who broke the Monte Carlo bank: Joseph Hobson Jagger.”
- Bethell, V. Monte Carlo Anecdotes and Systems of Play.
- Kingston, C. The Romance of Monte Carlo.
- Polovtsoff, P. Monte Carlo Casino.
- Smith, A. Monaco and Monte Carlo.
- Quinn, R. The Man Who Broke the Bank at Monte Carlo.