Ũthuthuria wa rureti · Ũthuthuria · Takwimu · ndagĩka 8

Kĩgeranio kĩa chi-square

Kĩgeranio kĩrĩa kĩhũthagĩrwo harĩ kĩũria “mĩtarũ ĩno 37 nĩ ĩrĩa gĩthiũrũrũki kĩa kĩhooto kĩngĩruta?”

Macokio ma ihenya

χ² = Σ (kĩrĩa kĩonekete − kĩrĩa kĩetagĩrĩrwo)² / kĩrĩa kĩetagĩrĩrwo harĩ tũnyũmba tuothe 37. Hũthĩra mũgayanĩrio wa chi-square wa ithimo cia wĩyathi 36 nĩguo ũkorwo na thogora wa p.

namba ya kĩgeranio
Σ (O−E)²/E
df
36
kĩgero harĩ 5%
51.0
kĩgero harĩ 1%
58.6

Ũrĩa gĩtaragwo

Mũtarũ ũrĩa wetagĩrĩrwo o kanyũmbaindoKanyũmbaKamwe ka tũnyũmba 37 tũrĩ na namba rota-inĩ. Ningĩ metagwo: slot, cup.Thoma wothe → nĩ n/37. Harĩ o kanyũmba, ingĩhia ũtiganu wa kĩrĩa kĩonekete na kĩrĩa kĩetagĩrĩrwo na guo mwene, ũgayanie na kĩrĩa kĩetagĩrĩrwo; ongerania icunjĩ icio 37. Gĩthiũrũrũki kĩa kĩhooto kĩheanaga namba ta 36 kũringana na gatagatĩ (ithimo cia wĩyathiũthuthuriaIthimo cia wĩyathiMũigana wa namba iria itegwatanĩte thĩinĩ wa takwimu. Kĩgeranio-inĩ kĩa chi-square kĩa tũnyũmba 37 nĩ 36, tondũ mĩtaro yothe no nginya ĩnyitane na mũigana wothe.Thoma wothe →), na ũtiganu wa kawaidahithabuŨtiganu wa kawaidaMũri wa ũgarũrũku; ũraihu wa kawaida wa mũico kuuma thogora ũrĩa wetagĩrĩrwo.Thoma wothe → wa ta 8.5. Igũrũ rĩa 51.0 nĩ kũrĩ na ũbata wa takwimu harĩ kĩgero kĩa 5%; igũrũ rĩa 58.6 harĩ 1%. Kĩthuthuria kĩa ũrũmbĩrĩri wa gĩthiũrũrũki gĩtaraga namba ĩyo na thogora wa pũthuthuriaThogora wa pMweke wa kuona ũtiganu ũnene o ta ũrĩa woneka kana gũkĩra, angĩkorwo gĩthiũrũrũki nĩ kĩa kĩhooto.Thoma wothe → wa ma kuuma harĩ fankiceni ya gamma ĩtarĩ njiganu ĩrĩa ĩthondekeetwo.

mĩthiũrũrũko nkĩrĩa kĩetagĩrĩrwo o kanyũmbaσ o kanyũmbakanyũmba harĩ +2σkanyũmba harĩ +3σ
370103.11619
1,000275.13742
3,7001009.9120130
10,00027016.2303319
37,0001,00031.21,0621,094
σ ≈ √(n·p·(1−p)) harĩ p = 1/37. Mĩthiũrũrũko-inĩ 1,000 kanyũmba kahũrĩtwo maita 37 ti ũndũ wa magegania; karĩa kahũrĩtwo maita 42 nĩ kwagĩrĩire kĩgeranio kĩa kerĩ.

Mũhiano ũtarĩtwo

Mĩthiũrũrũko 1,000. Tũnyũmba mĩrongo ĩtatũ na tũtandatũ tũhũrĩtwo maita gatagatĩ ka 20 na 34; kanyũmba 8 kahũrĩtwo maita 41. Kĩrĩa kĩetagĩrĩrwo nĩ 27.03. Gĩcunjĩ kĩa kanyũmba 8 kĩrĩ kĩmwe nĩ (41 − 27.03)²/27.03 = 7.2. Ĩciirie atĩ icunjĩ iria ingĩ 36 ciongeranĩtio nĩ 38 (ũrĩa gũkoragwo kaingĩ). χ² = 45.2 harĩ df 36, p ≈ 0.14. Ti ũndũ ũrĩ na ũbata wa takwimu: gĩthiũrũrũki kĩa kĩhooto gĩĩkaga ũguo rĩita rĩmwe harĩ mũgwanja. Kanyũmba 8 nĩ ka gũthuthurio, ti kĩndũ kĩonekete, na macokio nĩ mĩthiũrũrũko ngiri ĩngĩ.

Maũndũ marĩa mekĩrĩtio

Mĩthiũrũrũko ĩtegwatanĩtehithabuMĩthiũrũrũko ĩtegwatanĩteO mũthiũrũrũko ũrĩ na mweke o ũmwe o na kũhĩtũkĩte atĩa. Nĩguo mũthingi wa mĩtarĩre yothe kũũ.Thoma wothe →, na mĩtarũ ĩrĩa ĩetagĩrĩrwo ya 5 kana makĩria o kanyũmba, ũguo nĩ kuuga n ≥ 185 nĩguo kĩgeranio kĩgĩe na ũhoti o na hanini na nyingĩ mũno nĩguo kĩgĩe na bata. Kũnyitithania mĩthiũrũrũko ya ithiũrũrũki ngũrani nĩ kũthũkagia ũndũ ũcio wa mbere na meciiria (ũrageria mũtukanio, ti gĩthiũrũrũki). Mũtugo wa mũgai ũngĩũthũkia na ma, na ũngĩingĩhia χ² o na gũtarĩ kanyũmba kanyitĩrĩirwo nĩ mwĩrĩ wa gĩthiũrũrũki.

Mũtugo wa mũgai wa ruretiMĩthiũrũrũko ĩtegwatanĩte

Pearson na Monte Carlo

Karl Pearson nĩ aacabire kĩgeranio gĩkĩ mwaka wa 1900, na ũmwe wa mĩhiano yake ya mbere warĩ mĩthiũrũrũko 26,306 ya rureti ya Monte Carlo ĩrĩa yandĩkĩtwo, ĩrĩa onire ĩtarĩ ĩiganaine mũno ũũ atĩ ndĩngĩkorwo ĩrĩ ya mweke, na akiuga atĩ “rureti ya Monte Carlo… ti mũthako wa mweke”. Aandĩki a thuutha moonire atĩ arĩa maandĩkaga magathiti-inĩ maandĩkĩte mĩthiũrũrũko ĩyo nĩ mathondekete ĩingĩ yayo na meciiria mao, na ũcio nĩ ũrutani wa guo mwene wa kũmenya data yumĩte kũ.

Kĩgeranio na gĩthiũrũrũki
1900

Pearson aacaba kĩgeranio kĩa chi-square kĩa kũiganania, na mĩthiũrũrũko ya Monte Carlo ta mũhiano.

mĩaka ya 1900

Data ya mĩthiũrũrũko yũragio ciũria; arĩa maandĩkaga moonekaga ta mathondekete mĩhari ya mĩico.

mĩaka ya 1920

Fisher athondeka ithimo cia wĩyathi na mũtaratara; mũtugo wa 5% ũrũmanĩra.

mĩaka ya 1940–50

Aũgĩ a takwimu mahũthĩra mĩthiũrũrũko ya rureti ta data ya mabuku harĩ igeranio cia ũiganani.

mĩaka ya 1990

Nyũmba ya García-Pelayo ĩhũthĩra njĩra ĩyo na data ya ma ĩandĩkĩtwo na ĩkahoota kũu Madrid.

ũmũthĩ

Kasino ĩĩkaga kĩgeranio o kĩu ithiũrũrũki-inĩ ciayo ta ũmenyereri wa hĩndĩ ciothe.

Kĩgeranio kĩa Pearson kĩa 1900 nĩ kĩonire mĩthiũrũrũko ya Monte Carlo ĩtarĩ ĩiganaine mũno; arĩa maandĩkaga a magathiti nĩ mathondekete ĩingĩ yayo.

Rureti ya Monte Carlo

Kĩgeranio kĩa ma: ithiũrũrũki cia mashini kũu Las Vegas

Athaki kaingĩ meciiragia atĩ gĩthiũrũrũki kĩa mashini gĩtongoragia mũbiraindoMũbiraMũbira mũnini ũrĩa ũikagio njĩra-inĩ ũkĩhaana ũrorete mwena ũrĩa ũngĩ wa rota. Mĩbira ya rĩu nĩ ya ivorine kana Teflon, 18–21 mm.Thoma wothe → kũraihu na beti nene. Ũthuthuria wa 2017 nĩ wageririe mwĩciirĩrie ũcio ithiũrũrũki-inĩ cia Interblock cia therogĩthiũrũrũkiTheroKanyũmba kamwe ka rangi wa matu karĩa gatahumbagĩrwo nĩ beti o na ĩmwe ya marĩhi maigana, ya dazeni kana ya koramu; nĩkĩo kĩrehi kĩa uumithio wa kasino. Ningĩ: thero ĩmwe, 0.Thoma wothe → igĩrĩ itarĩ na mũgai kũu Las Vegas, ũkĩiga beti harĩ gĩcunjĩ kĩa namba ithano iria irĩ hamwe, mũthemba wa beti ũrĩa mũndũ ũthimaga ihinda rĩa gĩthiũrũrũki eekaga. Mĩthiũrũrũko-inĩ 299 gĩcunjĩ kĩu kĩahootire maita 29 handũ ha 39.3 marĩa meetagĩrĩrwo, kũnyiha kũrĩa gĩthiũrũrũki kĩa kĩhooto kĩrutaga ta 4% ya ihinda. Chi-square harĩ tũnyũmba tuothe 38 yarĩ 45.29 harĩ ithimo cia wĩyathi 37: p = 16.5%. Kĩgeranio kĩa kerĩ kĩa mĩthiũrũrũko 1,204 ithiũrũrũki-inĩ ithatũ kĩaheanire χ² = 34.79, p = 57%, na gũtirĩ gĩcunjĩ kĩa ũnene o wothe kĩageretio kĩarĩ na ũbata wa takwimu. Igeranio icio cierĩ hamwe, mĩthiũrũrũko 1,503, ciaheanire χ² = 41.75, p = 27%. Itua rĩarĩ atĩ gũtirĩ ũira wa gũtongoria mũbira. Kĩgeranio kĩa mbere kĩrĩ kĩmwe kĩonekire ta kĩrĩ na ũndũ; kĩa kerĩ nĩkĩo kĩarũmĩrĩirie ũhoro.

kĩgeraniomĩthiũrũrũkoχ²dfp
kĩa mbere29945.293716.5%
kĩa kerĩ, ithiũrũrũki ithatũ1,20434.793757%
cierĩ1,50341.753727%
Namba ici ciumĩte ũthuthuria-inĩ ũcio wa 2017; o thogora wa p ũrũmagĩrĩra χ² yaguo. Gĩthiũrũrũki kĩa thero igĩrĩ kĩrĩ na tũnyũmba 38, nĩ ũndũ ũcio ithimo cia wĩyathi 37.

Makĩria ma chi-square

Harĩ kanyũmba kamwe kerĩkanagĩrwo, kĩgeranio kĩa binomial kĩrĩ na hinya makĩria. Harĩ gĩcunjĩ kĩerĩkanagĩrwo, kĩgeranio kĩa z kĩa gĩcunjĩgĩthiũrũrũkiGĩcunjĩ kĩa gĩthiũrũrũkiRũhande rũrũmanĩte rwa tũnyũmba gĩthiũrũrũki-inĩ, ti gĩkundi kĩa namba ramani-inĩ ya metha.Thoma wothe → kĩrĩa kĩrĩ ibuku-inĩ rĩa ũthuthuria wa icunjĩ. Chi-square nĩ kĩgeranio kĩa maũndũ mothe hamwe: gĩkwĩraga atĩ harĩ ũndũ ũtarĩ wega gĩtekũuga nĩ ũrĩkũ. Kĩhũthĩre mbere, ũcooke ũrore.

Gũthuthuria icunjĩ

Fomula

χ² = Σᵢ (Oᵢ − Eᵢ)² / Eᵢ
Eᵢ = n / 37 · df = 36
igero: 51.0 (5%) · 58.6 (1%)

Ciũria

Nĩ kĩĩ ithimo cia wĩyathi irĩ 36 na ti 37?

Mĩtarũ ĩyo 37 no nginya ĩongerane ĩkinye n, nĩ ũndũ ũcio 36 tu nĩcio irĩ na wĩyathi wa kũgarũrũka.

Gĩthiũrũrũki kĩrĩ na ũrũmbĩrĩri mũnene kĩngĩonania χ² ĩrĩkũ?

Gĩthiũrũrũki kĩrĩ na kanyũmba kamwe harĩ 1/25 mĩthiũrũrũko-inĩ 10,000 kĩngĩheana gĩcunjĩ kĩa kanyũmba kau kĩrĩ kĩmwe ta 60; χ² ta 100, p hakuhĩ thero biũ.

No ngĩĩke harĩ mĩthiũrũrũko 200?

Kũringana na mawatho ĩĩ, na kĩrĩa kĩetagĩrĩrwo kĩrĩ 5.4 o kanyũmba. Gĩtigũkora ũndũ o na ũmwe tiga gĩthiũrũrũki kĩrĩ na kanyũmba kahingĩtwo na gũndi.

Gĩa gũtheka

Ongerania magegania macio mengĩhĩtio na mo mene. Mahaananie na 51.0.

Ongerania magegania macio mengĩhĩtio na mo mene. Mahaananie na 51.0.

Kũrĩa ũhoro uumĩte

  1. Pearson, K. “On the criterion that a given system of deviations from the probable…” Philosophical Magazine 50(302), 1900.
  2. Feller, W. An Introduction to Probability Theory and Its Applications, Vol. 1. Wiley, gũcabwo kwa 3, 1968. Gũthira mbeca kwa mũthaki, gĩcunjĩ XIV.
  3. Wizard of Odds. “Organic Roulette Experiment.” Mweri wa Gatatũ 2017; rĩacookereirio 3 Mweri wa Kanana 2026.
rĩarorirwo rĩngĩ 2026-09-28mũhiano: rureti ya Rũraya, thero ĩmwenjĩra ya wĩra ↗kũrĩa ũhoro uumĩte ↗